Manisa’nın en hareketli ve en bilinen noktalarından biri olan Ulupark, bugün kentin nefes aldığı önemli alanların başında geliyor. Ancak pek çok kişinin her gün üzerinden geçtiği bu alanın geçmişi, Manisa tarihinin en dikkat çekici hikâyelerinden birini barındırıyor.
Tarih araştırmacısı Erkan Akbalık’ın aktardığı bilgilere göre, Ulupark’ın bulunduğu bölge geçmişte “Ulu Mezarlık” olarak bilinen büyük bir kabristandı. Üstelik mezarlığın sınırları yalnızca bugünkü park alanıyla sınırlı değildi. Sultan Hamamı’nın alt kısmından başlayarak günümüzdeki Kültür Sitesi’ne kadar uzanan alan, buradan da 22 Sultanlar Türbesi’ne doğru devam eden geniş bir mezarlık bölgesini kapsıyordu.
Akbalık, eski fotoğraflarda görülen yüzlerce yıllık servi ağaçlarının mezarlığın ne kadar eski olduğuna dair önemli ipuçları verdiğini belirterek, kabristanın geçmişinin kesin olarak bilinmese de oldukça eski dönemlere uzandığını ifade etti.
Mezarlık Neden Taşındı?
Ulu Mezarlık’ın kaldırılması, zaman zaman düşünüldüğü gibi yerel bir kararla değil, Cumhuriyet’in ilk yıllarında hayata geçirilen şehirleşme ve sağlık politikalarının bir sonucu olarak gerçekleşti.
1930 yılında çıkarılan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve ardından yürürlüğe giren Mezarlıklar Hakkındaki Nizamname ile şehir merkezlerinde kalan eski mezarlıkların kaldırılması ve yerleşim alanlarının dışında yeni mezarlıklar oluşturulması kararlaştırıldı.
Bu kapsamda yalnızca Manisa’da değil, Türkiye’nin birçok kentinde benzer uygulamalar yapıldı. Manisa’da da yeni mezarlık alanı olarak Çatal bölgesi belirlendi ve Asri Mezarlık’ın oluşturulmasıyla birlikte Ulu Mezarlık’ın taşınma süreci başladı.
Yakınları Olanlar Kabirlerini Nakletti
Mezarlığın taşınması sırasında belediye tarafından vatandaşlara çağrıda bulunuldu. Yakınları bulunan mezarlar, aileleri tarafından yeni mezarlığa nakledildi. Ancak sahipsiz kalan çok sayıdaki mezarın taşınamadığı belirtiliyor.
Tarihi mezar taşlarının bir kısmı ise koruma altına alındı. Özellikle sanat değeri taşıyan Osmanlı dönemine ait mezar taşları önce kayıt altına alındı, ardından Manisa Müzesi’ne taşındı. Günümüzde bu taşların bir bölümü hâlâ müzede korunuyor.
Ulupark’ın Temelleri 1930’larda Atıldı
Manisa’nın Yunan işgali sırasında büyük ölçüde tahrip olmasının ardından Cumhuriyet yönetimi şehir için kapsamlı bir imar çalışması başlattı. Türkiye’nin ilk şehir imar planlarından biri Manisa’da uygulandı.
1930’lu yıllarda Çatal bölgesinde yeni mezarlığın oluşturulmasının ardından Ulu Mezarlık’taki nakil işlemleri tamamlandı ve alanın dönüştürülmesine geçildi. Dönemin fotoğraflarında mezarlık alanının düzleştirildiği, yüzlerce yıllık servi ağaçlarının kaldırıldığı görülüyor.
Yeniden düzenlenen bu alana ilk olarak “Kurtuluş Parkı” adı verildi. Ancak Manisalılar eski alışkanlıklarını sürdürerek buraya uzun yıllar boyunca “Ulupark” demeye devam etti. Zamanla bu isim benimsendi ve günümüze kadar ulaştı.
Tarzan’ın İzleri Hâlâ Yaşıyor
Ulupark’ın bugünkü yeşil görünümünde ise Manisa Tarzanı Ahmet Bedevi’nin büyük payı bulunuyor. Tarih araştırmacısı Erkan Akbalık’a göre park haline getirilen alanda günümüze ulaşan ağaçların büyük bölümü Tarzan tarafından yetiştirildi.
Peki Ulupark’ın Altında Hâlâ Mezar Var mı?
Manisalılar arasında yıllardır konuşulan “Ulupark’ın altında mezarlar var” söyleminin tamamen yanlış olmadığını belirten Akbalık, mezarlığın geçmişte çok daha geniş bir alanı kapsadığını vurguluyor. Ancak aradan yaklaşık 90 yıl geçtiğini hatırlatan Akbalık, bugün bölgenin tamamen şehir yaşamının bir parçası haline geldiğini ve eski mezarlık alanlarının önemli bölümünün günlük hayatın içinde kaldığını ifade ediyor.
Bugün çocukların oynadığı, gençlerin buluştuğu ve vatandaşların gölgesinde dinlendiği Ulupark, aslında Manisa’nın hafızasında derin izler bırakan büyük bir tarihin üzerinde yükselmeye devam ediyor.