Lidya Kralı Kroisos ve babası Alyattes döneminde, M.Ö. 600'lü yıllarda inşa edilen sur duvarı, görkemiyle parmak ısırtıyor. Günümüze kadar 12 metre yükseklikte korunan ve tam 20 metre genişliğe sahip olan bu devasa yapının Anadolu'da ve Akdeniz bölgesinde başka bir örneği bulunmuyor. Gordion gibi komşu antik kentlerde sur duvarları 3 ile 8 metre arasında değişirken, Sardes’teki bu devasa kalınlık uzun süredir araştırmacıların merak konusu oluyordu.
Sardes Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Nicholas Cahill, duvarın benzersizliğine dikkat çekerek, "O kadar büyük bir duvar ki biz de ilk bulduğumuz zamanlarda ne olduğunu anlamadık. Akdeniz ve Anadolu bölgesinde hiç başka örneği yok" dedi.
Arkeolojik incelemelerde, duvarın sırrını kerpiçlerin arasına gizlenmiş "pişmiş tuğlalar" ele verdi. M.Ö. 600'lü yıllarda Anadolu'da bilinmeyen ve kullanılmayan pişmiş tuğla teknolojisinin yalnızca Sardes'teki bu duvarda yer alması, tarihin tozlu sayfalarını araladı.
O dönemde İskitler, Medler ve Babiller tarafından başkentleri yıkılan ve tarih sahnesinden silinen Asur İmparatorluğu'nun hayatta kalan usta ve mühendislerinin Sardes'e kaçtığı tahmin ediliyor. Lidyalıların, Asurlular gibi bir "dünya imparatorluğu" olma vizyonuyla bu mülteci ustaları himaye ettiği ve devasa surların yapımını onlardan öğrendiği düşünülüyor. Prof. Dr. Nicholas Cahill, "Sadece Asurlular bu kadar büyük surlar yapardı. Orada yaşayan Asurlular Lidya'ya gelerek böylesi bir duvarın yapımını öğretmiş olabileceğini düşünüyoruz" ifadelerini kullandı.
M.Ö. 547 yılında Persler tarafından yıkılmasına rağmen enkaz altında kalarak günümüze ulaşmayı başaran bu paha biçilemez miras, günümüzde açık havada kalması durumunda yağmur ve hava şartları nedeniyle erime tehlikesiyle karşı karşıya kalıyordu.
Uzmanlar, bu eşsiz yapıyı korumak için dünyada örneğine az rastlanan yenilikçi bir projeyi hayata geçirdi. Proje kapsamında duvarın milimetrik haritası çıkarılarak; tuğlaların boyut, doku ve renkleri laboratuvarda birebir kopyalandı. Orijinal duvarın üzerine özel bir koruma bandı çekilirken, hemen önüne üretilen yeni ve özdeş kerpiçlerle orijinaline sadık yeni bir yüzey örülmeye başlandı.
Geliştirilen bu yöntem sayesinde, Sardes'i ziyaret eden yerli ve yabancı turistler duvarın görkemini yakından inceleme fırsatı bulurken; 2500 yıllık gerçek Asur-Lidya mirası ise yeni katmanın ardında güvenle geleceğe taşınıyor. Manisa'nın turizm potansiyeline büyük katkı sunan bu tarihi keşif, arkeoloji dünyasındaki tüm gözleri Salihli'ye çevirmiş durumda.
