Sarıgöl’de bağlarda hasat dönemine yaklaşılırken üreticilerin karşılaştığı bazı tane sorunları da gündeme gelmeye devam ediyor. Özellikle üzüm tanelerinin üzerinde görülen uzunlamasına kırmızı veya kahverengi çizgiler, üreticilerin “Bu durumun nedeni nedir?” sorusunu sormasına neden oluyor.
Bölgenin tecrübeli Ziraat Mühendislerinden Metin Altın, konuya ilişkin sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Sultaniye üzümünde görülebilen bu durumu “kahverengi çizgilenme (streak browning)” başlığı altında değerlendirdi.
Metin Altın'ın yaptığı açıklamaların tamamı şu şekilde;
Sultaniye Üzümünde Kahverengi Çizgilenme (Streak Browning) Sorunu
1. SORUNUN TANIMI
Sultaniye üzümünde, özellikle Eylül ayında ve bağın güney cephesinde yoğunlaşan, tane yüzeyinde uzunlamasına, kahverengi çizgiler halinde görülen fizyolojik bir bozukluktur.
Genellikle Salkımın dış yüzeyinde, dağınık halde görülür. Kuzey güney istikametinde ki bağlarda batı tarafında, Doğu-Batı istikametindeki bağlarda ise güney tarafındaki salkımlar daha çok etkilenir....
·Olgunlaşma ilerledikçe (şeker arttıkça) artar.
2. KİMYASAL VE FİZYOLOJİK NEDENLERİ
A. Renk Değişiminin Kimyası (Başlangıç)
- 1. Üzüm olgunlaştıkça (ben düşme sonrası), tanedeki klorofil (yeşil pigment) yıkılır.
- 2. Geriye karotenoidler (sarı pigmentler) kalır → tane sarı görünür.
- 3. Bu sarı renk, Sultaniye'nin normal olgunluk rengidir.
B. Kahverengi Çizgilerin Oluşumu (Asıl Sorun)
- 1 Kabukta mikroskobik çatlaklar oluşur Tane kabuğu esnekliğini kaybeder (incelme, yüksek şeker)
- 2 Hava ile temas eden bölgede Polifenol Oksidaz (PPO) enzimi aktive olur Enzim, fenolik maddeleri oksitler
- 3 Oksidasyon sonucu kinonlar ve melanin benzeri polimerler oluşur Bu bileşikler kahverengi renklidir
- 4 Oluşan kahverengi pigmentler, sarı zemin üzerinde çizgiler halinde görünür Hasar, kabuğun çatlak hattı boyunca ilerler
C. Neden Sadece Güney ve Batı cephede Daha Fazla?
· Güney ve Batı cephe, güneşi en uzun ve en dik alan taraftır.
· Tane yüzey sıcaklığı bu bölgede 3-5°C daha yüksektir.
· Yüksek sıcaklık, PPO enzim hızını artırır, oksidasyon hızlanır.
· UV ışınları doğrudan kabuğa vurur, hücre hasarı artar.
D. Şeker Yükseldikçe Neden Artar?
· Şeker birikimi, tane içinde metabolik aktiviteyi hızlandırır.
· Hızlanan metabolizma, daha fazla serbest radikal (oksitleyici molekül) üretir.
· Serbest radikaller, PPO enzimini daha aktif hale getirir.
· Ayrıca şeker yükseldikçe tane kabuğu incelir, esnekliğini kaybeder.
· İnce kabuk, daha kolay mikro çatlak, daha fazla oksidasyon demektir.
Sonuç: Şeker arttıkça kahverengi çizgilenme artar.
E. Geç Hasat (Eylül) Neden Tetikler?
·Üzüm asmada daha uzun süre kalır, güneş ve sıcağa maruziyet süresi uzar.
·Gece-gündüz sıcaklık farkı açılır (sıcak gündüz, serin gece).
Bu fark, kabukta mikro çatlakları artırır. Eylül ve Ekim güneşi daha yatay geldiği için, salkımın alt ve yan yüzeyleri de doğrudan ışık alır.
3. TETİKLEYİCİ VE ARTIRICI FAKTÖRLER
A. Geç Hormon (GA3) Uygulamaları
· GA3, tane kabuğunu genetik olarak inceltir.
· yüksek hava sıcaklıklarında yapılan geç GA3 uygulamaları, kabukta hücre ölümünü (nekroz) hızlandırır.
· Avustralya araştırmaları, geç GA3 + yüksek sıcaklık kombinasyonunun, bu çizgili esmerleşmeyi doğrudan artırdığını göstermiştir.
· Ayrıca geç GA3, olgunlaşmayı geciktirir. Şeker birikimin engeller hasat sarkar ve strese maruziyet uzar.
B. Organofosfatlı İlaçlar
· Ben düşme sonrası kullanılan bazı organofosfatlı insektisitler, kabuğun doğal direncini kırar.
· Mikro çatlak oluşumunu ve oksidasyonu artırır.
C. Kuraklık ve Su Stresi
· Kuraklık, ABA hormonu seviyesini yükseltir.
· ABA, hem şeker birikimini hem de flavonol (koruyucu madde) üretimini artırır.
· Bu durum, oksidasyonu ve renklenmeyi tetikler.
D. Dengesiz Beslenme
Besin Dengesizlik Durumu Sonuç
- Kalsiyum (Ca) Eksik Hücre duvarı zayıflar, kabuk dayanıksız olur
- Potasyum (K) Fazla Kabukta potasyum birikir, hücre duvarı zayıflar
- Azot : Çok düşük Tane, stres cevabı olarak daha fazla koruyucu madde (flavonol) üretir, renklenme artar
- Azot :Çok yüksek Tane su tutar, kabuk incelir, çatlamaya açık hale gelir
4.PRATİK ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
A. Kalsiyum Uygulaması (En Etkili)
Uygulama Zaman Doz Etki
- Kalsiyum nitrat veya kalsiyum klorür Ben düşmeden itibaren, 15 günde . Hücre duvarını sağlamlaştırır, oksidasyonu azaltır
B. Sulama Yönetimi
- Toprağı sürekli dengeli nemli tut Kuraklık stresi ABA'yı artırır, oksidasyonu hızlandırır
- Damla sulama ile sık sık az az ver Ani su değişimlerini önle
C. Taç Yönetimi (Yaprak)
Salkımı güneşten koruyacak ve
- En az % 50 gölgelenme yapacak, yaprak alma stratejisi uygula. Doğal gölgeleme, UV ve sıcaklığı azaltır
- Güney batı cephede daha fazla yaprak bırak Bu bölge daha sıcaktır, daha çok gölge gerekir
- Eylül'den itibaren yaprak almayı Eylül güneşi yatay gelir, yapraklar kritik önem taşır
D. Hormon ve İlaç Yönetimi
- GA3 uygulamalarını serin saatte yap Sıcak, GA3'ün zararlı etkisini artırır
- Geç GA3 uygulamalarını azalt veya kaldır Olgunlaşmayı geciktirir, kabuğu inceltir
- Organofosfatlı ilaçları ben düşme sonrası kullanma Kabuğu hassaslaştırır
- İlaçlamayı akşam serinliğinde yap Gündüz sıcağı kabuğu yakar
E. Besleme Dengesi
- Kalsiyumu düzenli ver. Kabuğu sağlamlaştırır.
- Potasyumu fazla kaçırma Fazlası kabuğu zayıflatır
- Azotu dengede tut. Çok azot fazla ince kabuk yapar.
5. NET ÖZET
- Kahverengi çizgilenme = Sarı tanenin, mikro çatlaklardan hava alarak paslanmasıdır.
- Sebep: İnce kabuk + yüksek şeker + güneş + sıcak + kuraklık + geç GA3 + organofosfatlı ilaçlar.
- Çözüm: Kalsiyum + dengeli su + yaprak gölgesi + doğru ilaç/hormon zamanı
- En büyük hata: Aşırı yaprak almak, geç GA3 atmak, kuraklık stresi yaşatmak.
