Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayında üretici ve market fiyatları arasındaki değişim ile tarımsal girdi maliyetlerine ilişkin raporunu yayımladı.
Rapora göre eylül ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkının en yüksek olduğu ürün limon oldu. Limonun üretici ve market fiyatı arasındaki farkı yüzde 633,4 olarak hesaplandı. Üreticide kilogramı 7 lira olan limon, markette 51 lira 34 kuruşa satıldı.
Limondaki fiyat farkını yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz takip etti.
Üreticide 130 lira olan kuru incirin markette 570 lira 77 kuruşa, 11 lira olan havucun 48 lira 16 kuruşa, 21 lira 66 kuruş olan elmanın 73 lira 20 kuruşa, 7 lira 66 kuruş olan maydanozun ise 25 lira 14 kuruşa satıldığı belirtildi.
Markette 36 ürünün 25'inde fiyat arttı
TZOB verilerine göre eylül ayında markette takip edilen 36 ürünün 25'inde fiyat artışı, 11'inde ise fiyat düşüşü yaşandı. Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 26 ile patlıcan oldu. Patlıcanı yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı izledi.
Markette fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 39,5 ile limon oldu. Limondaki düşüşü yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı takip etti.
Üreticide kuru incir fiyatı yüzde 48 düştü
Eylül ayında üreticide 28 ürünün 16'sında fiyat artışı, 11'inde fiyat düşüşü görüldü. Bir ürünün fiyatında ise değişiklik yaşanmadı. Üreticide fiyatı en fazla gerileyen ürün yüzde 48 ile kuru incir oldu. Kuru inciri yüzde 30 ile limon, yüzde 20,7 ile patates, yüzde 14,1 ile kuru soğan ve yüzde 13,6 ile kuru üzüm takip etti.
Üreticide fiyatı en fazla artan ürün ise yüzde 62,5 ile kuru fasulye oldu. Kuru fasulyeyi yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek izledi.
Fiyat değişimlerinin nedenleri açıklandı
TZOB raporunda, kuru incirde TARİŞ'in alım fiyatını henüz açıklamamasının piyasadaki fiyatları etkilediği belirtildi. Bu nedenle üretici fiyatlarının 130 lira seviyelerine kadar gerilediği ifade edildi.
Limonda ise hasadın devam etmesi ve depolarda geçen yıldan kalan ürünlerin de piyasaya sunulması nedeniyle arzın arttığı, buna bağlı olarak fiyatların gerilediği kaydedildi.
Patates ve kuru soğanda da hasadın sürmesiyle piyasaya ürün arzının artmasının fiyatları aşağı çektiği belirtildi. Patlıcan ve kabakta ise olumsuz hava koşulları ile tarladan seraya geçiş döneminin arzı azaltması nedeniyle fiyatların yükseldiği aktarıldı.
Mazot fiyatı bir ayda yüzde 12,8 arttı
Raporda tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimlere de yer verildi. Eylül ayında ağustos ayına göre DAP gübresi yüzde 9,9, ÜRE gübresi yüzde 6,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 6,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 6,3 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 1,4 oranında arttı.
Son bir yılda ise amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 38,6, DAP gübresi yüzde 35,9 ve ÜRE gübresi yüzde 13,7 oranında yükseldi. Süt yemi fiyatı eylül ayında aylık bazda yüzde 4,4, besi yemi yüzde 4,2 arttı. Her iki yem grubunda yıllık artış yüzde 31,8 olarak kaydedildi.
Elektrik fiyatları son bir yılda yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,7 artarken, mazot fiyatı aylık bazda yüzde 12,8, yıllık bazda ise yüzde 70,7 yükseldi.
TZOB'dan çeltik ithalatı çağrısı
TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, çeltik hasat döneminde ithalatın durdurulması gerektiğini belirtti. Bayraktar, 2025 yılında 998 bin 98 ton olan çeltik üretiminin, 2026 yılı birinci tahminine göre yüzde 7,7 artarak 1 milyon 74 bin 810 tona ulaşmasının beklendiğini ifade etti.
Hasat döneminde yerli ürünün kısa sürede yoğun şekilde piyasaya çıkacağını belirten Bayraktar, aynı dönemde ithalatın devam etmesinin yerli ürün alımlarını ve üretici fiyatlarını baskılayabileceğini söyledi.
Bayraktar, Toprak Mahsulleri Ofisi'nin (TMO) alım fiyatını gecikmeden açıklaması gerektiğini belirterek, fiyat belirlenirken üreticilerin gerçek maliyetlerinin dikkate alınmasını istedi.
TZOB Başkanı ayrıca hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması, alım koşulları ve takviminin önceden açıklanması ve ihtiyaç duyulan bölgelerde TMO'nun fiilen alım yaparak piyasaya güvence sağlaması çağrısında bulundu.
