Programda, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek, hakkaniyet ve aktüeryal dengeyi önceleyecek düzenlemelere işaret edilirken, uzun süre çalışanların emekli aylığının bazı durumlarda azalmasına yol açan mevcut yapının değiştirilmesi gündeme geldi.
Hükümetin 2027-2029 dönemine ilişkin Orta Vadeli Programı 6 Eylül 2026'da açıklandı. Programda ekonomi politikalarının yanı sıra sosyal güvenlik ve çalışma hayatına ilişkin hedefler de yer aldı.
Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi ve kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasının teşvik edilmesi, önümüzdeki dönemin önemli başlıkları arasında gösterildi.
Emeklilik sistemine ilişkin tartışmaların merkezinde ise uzun süredir çalışanların gündeme getirdiği bir sorun bulunuyor: Çalışmaya devam ettikçe emekli aylığının düşebilmesi.
Düşük ücretle çalışanlarda kritik sorun
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, OVP'nin ardından yaptığı değerlendirmede mevcut sistemin özellikle asgari ücret ve buna yakın seviyelerde prime esas kazanç bildirilen bazı sigortalılar açısından sorun oluşturabildiğine dikkat çekti.
Mevcut hesaplama sisteminde emekli aylığının belirlenmesinde ortalama aylık kazanç ve aylık bağlama oranı önemli rol oynuyor. Özellikle 2008 sonrası dönemde aylık bağlama oranlarındaki değişikliklerin, düşük ücret üzerinden bildirilen çalışmaların emekli aylığına etkisini sınırlayabildiği belirtiliyor.
Bu durum, emeklilik için gerekli şartları tamamlayan bazı çalışanların sistemde kalmak yerine emekli olmayı tercih etmesine veya kayıt dışı çalışmaya yönelmesine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Amaç daha uzun çalışanı sistemde tutmak
Yeni OVP'deki yaklaşımın temelinde ise çalışanların emeklilik sonrasında değil, emeklilik hakkını elde ettikten sonra da sistemde kalmasını teşvik etmek bulunuyor.
Program kapsamında sosyal güvenlik sisteminde hakkaniyetin güçlendirilmesi, aktüeryal dengenin gözetilmesi ve daha uzun süre istihdamın teşvik edilmesi hedefleniyor. Böylece hem çalışanların daha uzun süre kayıtlı istihdamda kalması hem de SGK'nın prim gelirlerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Bu yaklaşımın hayata geçirilmesi halinde, “Bir yıl daha çalışırsam emekli aylığım düşer mi?” endişesinin ortadan kaldırılması hedefleniyor.
İki farklı taban maaş gündeme gelebilir
SGK Başuzmanı İsa Karakaş'ın değerlendirmesinde, yeni sistem için dikkat çeken bazı olası modeller de yer aldı.
Bunlardan biri, kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı taban maaş uygulamasına gidilmesi.
Bir diğer öneri ise 25 yıldan daha uzun süre çalışan sigortalılar için her ilave çalışma yılına karşılık aylık bağlama oranında artış sağlanması.
Bu modelin hayata geçirilmesi halinde, uzun süre çalışmanın emekli aylığı açısından dezavantaj yerine avantaj oluşturması hedefleniyor. Ancak söz konusu başlıkların şu aşamada kesinleşmiş bir emeklilik düzenlemesi olmadığı, olası yeni sistem seçenekleri olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
SGK'nın prim gelirleri de artabilir
Yeni modelin yalnızca emeklilerin aylıklarına ilişkin bir değişiklik olarak değil, sosyal güvenlik sisteminin bütünü açısından değerlendirilmesi bekleniyor.
Çalışanların emeklilik hakkını elde ettikten sonra da kayıtlı olarak çalışmaya devam etmesi, SGK'nın prim gelirlerinin artmasına katkı sağlayabilir. Aynı zamanda kayıt dışı istihdamın azaltılmasıyla sosyal güvenlik sisteminin mali dengesinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Bu nedenle planlanan değişiklik, çalışan açısından daha yüksek emekli aylığı beklentisi oluştururken, SGK açısından da daha güçlü bir prim tabanı anlamına gelebilir.
Düzenleme için gözler yeni adımlarda
2027-2029 OVP ile birlikte sosyal güvenlik sisteminin parametrelerinin yeniden ele alınabileceğine ilişkin güçlü bir politika mesajı ortaya çıktı.
Ancak milyonlarca çalışan ve emekliyi ilgilendiren değişikliklerin hayata geçmesi için bundan sonraki süreçte yapılacak yasal ve idari düzenlemeler belirleyici olacak.
Şimdilik kesinleşen nokta, hükümetin sosyal güvenlik sisteminde daha uzun süre çalışmayı teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen bir yapıyı hedeflemesi.
