Ancak bu ödeme, çalışırken yatırılan tüm primlerin geri alınması anlamına gelmiyor. Başvuru öncesinde hizmet süreleri ve gelecekteki emeklilik ihtimali mutlaka hesaplanmalı.
Çalışma hayatını tamamladığı halde gerekli prim gün sayısına ulaşamadığı için emekli olamayan bazı vatandaşlar, Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan (SGK) birikmiş primlerinin belirli bölümünü toplu olarak alabiliyor.
SGK mevzuatında “yaşlılık toptan ödemesi” olarak adlandırılan uygulama, belirli şartları taşıyan sigortalılara yönelik olarak uygulanıyor.
SGK'nın açıklamalarına göre çalıştığı işten ayrılan veya kendi adına işyerini kapatan ve kanunda öngörülen yaş şartını doldurduğu halde malullük veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalılar, yazılı başvuruda bulunarak toptan ödeme talep edebiliyor.
Her prim ödemesi geri verilmiyor
Toptan ödeme konusunda en fazla merak edilen başlıklardan biri, vatandaşın çalışma hayatı boyunca ödediği primlerin tamamını geri alıp alamayacağı.
Ancak uygulama, yatırılan bütün primlerin iadesini kapsamıyor. SGK'nın açıklamasına göre kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri toptan ödeme kapsamında bulunmuyor. Buna karşılık belirli şartlarla malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında değerlendirilen primler üzerinden hesaplama yapılıyor.
Bu nedenle vatandaşın geçmiş yıllarda ödediği toplam prim ile kendisine yapılacak toptan ödeme arasında önemli fark bulunabiliyor.
Başvuru otomatik yapılmıyor
Yaşlılık toptan ödemesinden yararlanmak isteyen vatandaşların SGK'ya yazılı olarak başvurması gerekiyor.
SGK'nın yayımladığı bilgilere göre hizmet akdiyle çalışan sigortalıların işten ayrıldıktan, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların ise işyerlerini kapattıktan sonra ilgili belgelerle Kuruma başvurması gerekiyor. Başvurunun ardından kişinin sigortalılık geçmişi ve aylık bağlanmasına ilişkin şartları taşıyıp taşımadığı değerlendiriliyor.
Dolayısıyla yalnızca uzun yıllar prim ödemiş olmak, tek başına toplu ödeme hakkı doğurmuyor.
Emeklilik şartları herkeste aynı değil
Emeklilikte uygulanacak prim gün sayısı ve yaş şartları, sigortalının ilk kez hangi tarihte sigortalı olduğuna ve hangi sigortalılık statüsünde bulunduğuna göre değişiyor.
Örneğin 5510 sayılı Kanun kapsamındaki 4/a sigortalıları açısından normal yaşlılık aylığında belirli tarihler için 7200 prim günü şartı uygulanırken, bazı durumlarda 5400 gün üzerinden de yaşlılık aylığı bağlanabiliyor. Yaş şartları da prim gününün tamamlandığı tarihe göre kademeli olarak değişebiliyor.
Bu nedenle “emekli olmak için herkesin şu kadar gün prim ödemesi gerekir” şeklindeki genellemeler vatandaşları yanlış yönlendirebilir.
Toplu ödeme almak emeklilik hesabını etkiliyor
Toptan ödeme talebinde bulunmadan önce dikkat edilmesi gereken en önemli konu ise hizmet sürelerinin gelecekteki emeklilik hesabına etkisi.
SGK'ya göre toptan ödeme yapılarak tasfiye edilen hizmetler, ilerleyen dönemde belirli şartların oluşması halinde yeniden ihya edilebiliyor. Ancak bunun için daha önce alınan toptan ödemenin, ödeme tarihi ile ihya talebi arasındaki süre dikkate alınarak güncellenmiş tutarının geri ödenmesi gerekiyor.
Bu nedenle bugün alınacak toplu ödeme, ileride emeklilik planı yapılırken dikkate alınması gereken önemli bir karar niteliği taşıyor.
Başvuru öncesi hesaplama büyük önem taşıyor
Emeklilik yaşını doldurduğu halde prim günü eksik olan vatandaşların, doğrudan toplu ödeme talebinde bulunmadan önce mevcut hizmet dökümlerini inceletmeleri önem taşıyor.
Özellikle eksik günlerin ileride çalışarak, borçlanma imkanlarıyla veya mevzuatta öngörülen diğer yollarla tamamlanıp tamamlanamayacağı araştırılmalı.
Çünkü toptan ödeme sonrasında tasfiye edilen hizmetlerin ileride yeniden kazanılması mümkün olmakla birlikte bunun belirli şartları ve mali sonuçları bulunuyor.
Uzmanlar, vatandaşların SGK'ya başvurmadan önce kendi sigortalılık başlangıç tarihlerini, toplam prim günlerini ve hangi emeklilik koşullarına tabi olduklarını kesin olarak öğrenmelerinin önemine dikkat çekiyor.
Kısacası SGK'daki toplu ödeme uygulaması, emeklilik şartlarını tamamlayamayan herkes için otomatik olarak verilen bir “prim iadesi” değil; kanunda belirtilen şartları taşıyan sigortalılar için uygulanan yaşlılık toptan ödeme sistemidir.
Başvuru kararı verilmeden önce gelecekteki emeklilik hakkının da mutlaka hesaba katılması gerekiyor.
