Dizanteriye neden olabilen Shigella bakterisi, bulaşma yolları ve antibiyotik direncindeki artış nedeniyle yeniden gündemde. New York Post'un 8 Ekim 2026 tarihli haberinde aktarılan araştırma bulgularına göre, bakterinin cinsel temas yoluyla yayılma hızı, geleneksel bulaşma yollarına kıyasla daha hızlı artıyor.
Cambridge Üniversitesi'nden genetikçi Kate Baker'ın da yer aldığı araştırmada, 2015-2020 yılları arasında İngiltere'de cinsel temasla yayılan Shigella varyantlarının yıllık artış hızının, seyahat, gıda kaynaklı bulaşma ve kreş salgınlarıyla ilişkilendirilen varyantlardan yüzde 15 daha yüksek olduğu belirtildi.
Araştırmacılar, hastalığın giderek daha karmaşık bir halk sağlığı sorununa dönüştüğüne dikkat çekiyor. Özellikle bazı Shigella türlerinin birden fazla antibiyotiğe direnç geliştirmesi, tedavi seçeneklerini sınırlandırıyor.
Bulaşma yolları arasında cınsel temas var
Shigella bakterisi temel olarak dışkı-ağız yoluyla bulaşıyor. Kirlenmiş su ve gıdaların tüketilmesi, tuvalet sonrasında ellerin yeterince yıkanmaması ve kişiden kişiye temas, enfeksiyonun başlıca yayılma yolları arasında yer alıyor.
Cinsel temas sırasında dışkıyla kirlenmiş ellerin, vücut bölgelerinin veya cinsel oyuncakların ağızla teması da bulaşmaya neden olabiliyor. Enfeksiyonun ortaya çıkması için çok az sayıda bakterinin yeterli olabilmesi, Shigella'nın kolay yayılmasına yol açıyor.
Araştırmalarda, özellikle erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasındaki bazı cinsel temas ağlarında enfeksiyonun yayılımına dikkat çekiliyor. Uzmanlar, bu bulguların cinsel yönelim üzerinden genellenmemesi gerektiğini; bulaşma riskinde temas biçimi ve hijyen koşullarının belirleyici olduğunu vurguluyor.
Dirençli bakteriler tedaviyi zorlaştırıyor
Shigella enfeksiyonuyla ilgili bir diğer önemli endişe ise antibiyotik direnci. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) 2011-2023 dönemini kapsayan verilerine göre, kapsamlı ilaç direnci gösteren Shigella örneklerinin oranı 2011-2015 döneminde yüzde 0 iken 2023'te yüzde 8,5'e yükseldi.
CDC'nin Nisan 2026'da yayımladığı rapor, incelenen yaklaşık 17 bin bakteri örneği üzerinden bu artışı ortaya koydu. Söz konusu oran, tüm Shigella enfeksiyonlarının değil, incelenen ve direnç verisi bulunan bakteri örneklerinin içindeki kapsamlı dirençli örneklerin payını ifade ediyor.
Kapsamlı ilaç direnci gösteren bakterilerde kullanılabilecek tedavi seçenekleri oldukça sınırlı. CDC, bu gruptaki enfeksiyonlar için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmış bir ağızdan antibiyotik tedavisinin bulunmadığını bildiriyor.
Kate Baker da birden fazla dirençli varyantın aynı dönemde ortaya çıkmasının endişe verici olduğunu belirtiyor. Uzmanlara göre, enfeksiyonun hangi yolla bulaştığı ve bakterinin hangi ilaçlara duyarlı olduğu, uygun tedavinin belirlenmesinde önem taşıyor.
Belirtilere dikkat: Kanlı ishal ve ateş
Shigella enfeksiyonu; ishal, karın krampları, ateş ve bazı vakalarda kanlı dışkı gibi belirtilerle kendini gösterebiliyor. Şiddetli ishal vücutta sıvı kaybına yol açarken, ağır vakalarda hastanede tedavi gerekebiliyor.
Enfeksiyonların önemli bir bölümü dinlenme ve yeterli sıvı alımıyla kendiliğinden iyileşse de her hastada aynı seyir görülmüyor. Antibiyotik tedavisi, özellikle ağır vakalarda veya bulaş riskinin azaltılmasının önemli olduğu durumlarda hekim tarafından değerlendirilebiliyor.
Antibiyotiklerin gereksiz ya da yanlış kullanılması ise direnç sorununun büyümesine katkıda bulunabiliyor. Bu nedenle hastaların kendi kendilerine antibiyotik kullanmaması ve tedaviyi sağlık uzmanının önerilerine göre sürdürmesi gerekiyor.
Korunmak için hijyen ve güvenli temas
Uzmanlar, Shigella'nın yayılmasını önlemek için el hijyenine ve cinsel temas sırasında alınabilecek önlemlere dikkat çekiyor. CDC'nin önerileri arasında cinsel temas öncesinde ve sonrasında ellerin ve genital bölgenin sabunla temizlenmesi, cinsel oyuncakların uygun şekilde yıkanması ve prezervatif gibi bariyer yöntemlerinin kullanılması bulunuyor.
California Halk Sağlığı Departmanı da son iki hafta içinde ishal geçirmiş kişilerle cinsel temastan kaçınılmasını öneriyor.
Uzmanlara göre, Shigella'nın yayılımını sınırlandırmak için belirtilerin erken fark edilmesi, gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurulması ve antibiyotiklerin bilinçli kullanılması büyük önem taşıyor. Antibiyotik direncindeki artış, enfeksiyonun önlenmesine yönelik tedbirlerin halk sağlığı açısından önemini daha da artırıyor.
