Dünya genelinde iklim hareketleri endişe verici bir boyuta taşınırken, Kuzey Kutbu’nun meteorolojik dengesini doğrudan etkileyen devasa bir sistemde tarihe geçecek bir olay kaydedildi. DW’nin aktardığı bilgilere göre, Kuzey Kutbu’nun üzerinde dönen ve "kutup girdabı" (polar vortex) olarak bilinen dev soğuk hava kuşağı, bu yıl benzeri görülmemiş bir erkenlikle bozuldu. Gözlemler, girdap rüzgarlarının yön değiştirdiğini ve bunun kayıtlara geçen en erken tersine dönüş olduğunu ortaya koydu.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nden (ECMWF) Tim Stockdale ve Frederic Vitart, AFP'ye yaptıkları açıklamada durumu, "Bildiğimiz kadarıyla bu, gözlemlenen en erken stratosferik girdap bozulması" sözleriyle özetlerken, Fransa meteoroloji kurumu Meteo-France da olayı doğrudan "eşi görülmemiş bir gelişme" olarak nitelendirdi.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen ise yaşanan bu erken çözülmenin, Kuzey Yarımküre'de ABD, Avrupa ve Doğu Asya gibi nüfusun en yoğun olduğu enlemlerde sert soğuk hava dalgası olasılığını ciddi biçimde artırdığını vurguladı.
Yerden yaklaşık 10 ila 50 kilometre yükseklikte, Kuzey Kutbu çevresinde saat yönünün tersine dönen kutup girdabı, devasa bir soğuk ve alçak basınçlı hava kuşağı olarak biliniyor. Girdap sıkı bir halka halindeyken en soğuk havayı kutupta hapsediyor; ancak zayıflayıp dalgalandığında, hemen altındaki jet akımının konumunu değiştirerek dondurucu Arktik havanın güneye inmesine zemin hazırlıyor.
Bu tür bozulmaların arkasındaki en büyük etkenlerden biri "ani stratosferik ısınma". Kutup stratosferindeki sıcaklığın kısa sürede hızla artması, girdabın batı rüzgarlarını zayıflatıyor; sistem yerinden kayabiliyor, parçalara ayrılabiliyor veya tıpkı bugün olduğu gibi rüzgarların yön değiştirmesine yol açabiliyor. Girdabın kendini toparlaması ise haftalar sürebiliyor.
Benzer bir kutup girdabı bozulması, Şubat 2021’de ABD’nin Teksas eyaletinde hayatı felç etmişti. Bir haftadan uzun süren, büyük elektrik kesintilerine ve yüzlerce kişinin ölümüne yol açan dondurucu soğukların arkasında yine bu mekanizma yer almıştı.
Uzmanlar her ne kadar riskin arttığına dikkat çekse bile, doğrudan sert bir kışın yaşanacağının kesin olmadığını belirtiyor. İngiltere Meteoroloji Kurumu (Met Office), girdaptaki değişimin soğuk hava ihtimalini güçlendirdiğini, ancak bunun "soğuğu açıp kapatan bir düğme" olmadığını vurguluyor. İklim bilimci Cohen de şu sıralar etkisini gösteren ve daha ılık kışlarla ilişkilendirilen El Nino'nun olası etkileri hafifletebileceğini, ancak net bir sonuç için erken olduğunu ifade ediyor.
İklim değişikliği ile hızla ısınan Arktik bölgesi arasındaki ilişkinin kutup girdabındaki bu olağanüstü bozulmaları tetikleyip tetiklemediği ise bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor.
