Akşamüstü çay sohbetlerinde, sokak aralarındaki bakkal önü muhabbetlerinde ya da aile masalarında yolunuz bir şekilde geçmişe çıkıyorsa, kaçınılmaz olarak aynı cümleleri duymaya başlarsınız: "Nerede o eski komşuluklar? Çocuklar bir başka saygılıydı, bayramların bir ruhu vardı, yediğimiz domatesin bile eski tadı yok..."
Orta yaş ve üzerindeki kuşaklar için geçmiş, çoğu zaman kaybedilmiş bir cennet gibidir. Kimi terbiyeyi, kimi o sıcak mahalle kültürünü, kimi de kaybolan tatları ve gelenekleri arar. Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var. Aynı kuşaktan pek çok insan da dünyaya "erken geldiğinden" dem vurur; çocukluklarını teknoloji ve imkân eksikliği yüzünden tam yaşayamadıklarını düşünür.
Okulda defter, kalem bulmakta zorlandığı günleri hatırlayan birinin bugün çocukların elindeki tabletleri, bilgisayarları görüp "Ah, bizim zamanımızda nerede bu imkânlar" diyerek iç geçirmesi ya da "Araba yoktu, traktör yoktu" diyerek bu çağı bambaşka bir gezegen gibi görmesi son derece doğaldır.
Kıyaslamanın Yarattığı Görünmez Duvar
Tarih kitaplarını açıp bir yüz yıl önceki neslin kendinden önceki dönemi nasıl yâd ettiğine baktığımızda, bu insanî döngünün hep var olduğunu görürüz. Fakat bugün, imkânların yarattığı uçurum yüzünden tablo biraz daha karmaşık.
Bugünün gençliğine kulak verdiğinizde karşınıza bambaşka bir dünya çıkıyor. Onlara internetsiz, telefonsuz, bilgisayar oyunsuz, kafesiz veya AVM’siz bir gün hayal edip edemeyeceğini sorsanız, alacağınız yanıt netir: "Bir saat bile duramam." Onlar içinde bulundukları dijital evrenden memnunlar; bizim anlattığımız eski dönem hikâyeleri onlara adeta fantastik birer film karesi gibi geliyor.
İşte tam bu noktada, büyüklerin "Şimdi her türlü imkân var, neden daha başarılı değilsiniz?" serzenişi devreye giriyor. Kendi yokluk dönemlerini referans alan ebeveynlerin bu beklentisi anlaşılır olsa da unutmamamız gereken temel bir gerçek var: Dünün imkânları ve şartları hiçbir zaman bugün ile kıyaslanamaz. Dünün zorluğu "yokluk" ve fiziksel imkânsızlıktı; bugünün zorluğu ise enformasyon bombardımanı, hız, tükenmişlik ve dijital dünyanın getirdiği psikolojik baskıdır.
Orta yaş ve üzerindeki kesim gençlerden öncelikli olarak saygı ve anlaşıldığını hissetmek beklerken, gençler de sürekli geçmişin yokluklarıyla kıyaslanmaktan ve bugünün rekabetçi dünyasında anlaşılmamaktan yoruluyor.
Dün Dünde Kaldı, Bugün Yeni Şeyler Söylemek Lazım
Peki bu iki dünya arasında bir barış yolu yok mu? Elbette var. Çözüm, ne gençlerin geçmişi tamamen yok saymasında ne de büyüklerin bugünün gerçeklerini ve dijital dünyasını tümüyle reddetmesinde yatıyor.
Halkımız ne kadar da güzel özetlemiştir: "Dünün güneşi ile bugünün çamaşırı kurumaz." Dünün şartlarıyla, dünün o nostaljik ama geride kalmış imkânlarıyla bugünün çocuklarını anlamaya ya da yargılamaya çalışmak nafile bir çabadır. Kültür, donmuş bir müze eseri değil; aksine akan bir nehir gibidir. Eskinin o sıcak komşuluk ruhunu, samimiyetini ve değerini; bugünün hızıyla ve imkânlarıyla harmanlayabilmeliyiz.
Orta yaş ve üzeri vatandaşlar gençlerin dünyasındaki hızı ve değişim dinamiklerini anlamaya çalışmalı; gençler de kendilerinden öncekilerin hangi yokluklardan geçerek bugünü inşa ettiğini unutmamalıdır. Hazreti Mevlânâ’nın asırlar ötesinden fısıldadığı gibi: "Dün dünde kaldı cancağızım, bugün yeni şeyler söylemek lazım."
Aradaki mesafeyi kapatmanın tek yolu birbirimizi suçlamak değil; birbirimizi anlamaya gayret etmektir. Çünkü ne geçmiş geri gelecek ne de dünya bugünkü halinde kalacak; ama insan kalbi, her devirde aynı şefkate ve anlayışa ihtiyaç duyacak.